tło
OsobyKalendariumŚrodowiskaWybory '89Wybory '90WspomnieniaGalerie
   Szukaj

Pomóż uzupełniać i poprawiać stronę

Poradnik Komitetu Helsińskiego w Polsce


KOMITET HELSIŃSKI W POLSCE

JAK KORZYSTAĆ Z PRAW WYBORCZYCH

(Poradnik prawny)

Przekazujemy czytelnikowi wyjaśnienia, uwagi i rady, które jak sądzimy ułatwią tym, którzy zamierzają aktywnie uczestniczyć w wyborach w czerwcu 1989 r. korzystanie z praw wyborczych.

Zadaniem tego informatora nie jest agitowanie na rzecz takich czy innych sił politycznych i społecznych ani doradzanie, w jaki sposób należy prowadzić kampanię wyborczą. Pragniemy natomiast pomóc czytelnikowi oswoić się z nową dla większości Polaków sytuacją, w której od zachowań obywatelskich, w tym również od umiejętności korzystania z przepisów prawnych, zależeć będzie, kto zostanie wybrany posłem i senatorem.

Nie jest to kompletny komentarz do ordynacji wyborczej i nie wszystkie problemy, które mogą powstać w toku wyborów pozwoli on rozwiązać. Poruszamy tu kwestie, które wydają się nam najważniejsze lub mogące wzbudzić najwięcej nieporozumień.

Niech za usprawiedliwienie jego braków służy wyjaśnianie, że powstał on w ciągu dwóch dni po opublikowaniu ordynacji wyborczych.

Wydaje się konieczne dodanie, że do prowadzenia działań organizacyjnych związanych z wyborami nie może wystarczyć ani ten ani żaden inny informator. Konieczne jest posiadanie tekstu ustaw - ordynacji wyborczej do Sejmu, do Senatu, także zupełnie niezbędnym dokumentem jest uchwała Rady Państwa o podziale kraju na okręgi wyborcze zawierające również ustalenia dotyczące liczby mandatów, które zostają przydzielone różnym okręgom, a także ustalenia w kwestii przeznaczenia mandatów dla poszczególnych partii i stronnictw oraz dla kandydatów bezpartyjnych.

Niezbędne są również teksty terenowych aktów dotyczących ustalenia liczby i siedzib obwodowych komisji wyborczych. Brak tego rodzaju dokumentów czy ich nieznajomość narazić może na wykonywania często niepotrzebnej pracy, a czasem spowodować błędy w postępowaniu, których nie będzie można naprawić.

OGŁOSZENIE KANDYDATA

Pierwszą fazą postępowania wyborczego jest zgłoszenie kandydatów na posłów i senatorów. W niniejszym informatorze omawiamy tylko postępowanie związane ze zgłaszaniem kandydatów na posłów i senatorów w okręgach wyborczych, pomijamy natomiast problemy związane ze zgłaszaniem listy krajowej, ponieważ lista krajowa zgłaszana jest w wyniku działań naczelnych władz partii, stronnictw i niektórych organizacji politycznych i nie przewiduje możliwości angażowania się w te działania obywateli.

Zgłoszenie kandydata w okręgowej komisji wyborczej musi nastąpić najpóźniej w 25 dni przed dniem wyborów. W związku z tym wszystkie czynności przygotowujące zgłoszenie muszą być tak rozplanowane, by mogły być wykonane najpóźniej do tego dnia.

Kto i jakie czynności musi podjąć, ażeby zgłoszenia kandydata?
Prawo zgłaszania kandydatów przysługuje trzem rodzajom podmiotów:

  1. sześciu następującym organizacjom - PZPR, ZSL, SD, Stowarzyszeniu "PAX", Unii Chrześcijańsko-społecznej, Polskiemu Związkowi Katolicko-Społecznemu. Organizacje te zgłaszają kandydatów na posłów przez swoje władze naczelne lub wojewódzkie, natomiast dla zgłoszenia kandydatów na senatorów muszą mieć poparcie 3000 wyborców z okręgu wyborczego (województwa) w którym kandydat ubiega się o mandat;
  2. władzom wojewódzkim organizacji społecznych o zasięgu ogólnokrajowym, ale pod warunkiem uzyskania poparcia 3000 wyborców. Ordynacja wyborcza nie określa ściśle, które organizacje mają uprawnienia do zgłaszania kandydatów, należy więc uznawać, że może to uczynić każda organizacja społeczna , która według swego statutu prowadzi działalność na terytorium całego kraju. Mogą więc zgłaszać kandydatów władze wojewódzkie takich np. organizacji jak Naczelna Organizacja Techniczna, Zrzeszenie Prawników Polskich, Związek Harcerstwa Polskiego itd. Pod tym jednak warunkiem, że zgłoszenie będzie poparte przez 3000 podpisów wyborców z danego okręgu;
  3. 3000 wyborców z danego okręgu.

W wyborach do Sejmu każdego kandydata zgłasza się do określonego mandatu, który został przydzielony uchwałą Rady Państwa, albo dla kandydatów jednej z sześciu wymienionych w punkcie pierwszym organizacji, albo dla kandydatów bezpartyjnych.

Należy jednak pamiętać, że o tym, czy kandydat może się ubiegać o mandat przeznaczony dla danej organizacji czy o mandat przeznaczony dla bezpartyjnych nie decyduje, kto zgłasza Kandydata, lecz to, czy dany kandydat jest członkiem jednej z sześciu wymienionych poprzednio organizacji, czy też do nich nie należy. Np. na mandat,. który jest w jakimś okręgu przeznaczony dla Stronnictwa Demokratycznego kandydatów może zgłosić zarówno odpowiednia władza tego stronnictwa jak i organizacja społeczna, jeżeli kandydaturę poprze 3000 wyborców, pod warunkiem, że ci wszyscy kandydaci będą członkami Stronnictwa Demokratycznego.

Zasada ta obowiązuje w taki sam sposób, gdy idzie o zgłaszanie kandydatów do mandatów przeznaczonych dla bezpartyjnych. Władze każdej z owych sześciu organizacji politycznych mogą zgłosić (bez obowiązku zebrania 3000 podpisów wyborców) kandydata na mandat przeznaczony dla bezpartyjnego, jeżeli ów kandydat nie jest członkiem, żadnej z tych organizacji.

W rezultacie tak ustalonych zasad zgłaszania kandydatów liczba kandydujących do każdego mandatu może być bardzo duża.

W wyborach do Senatu sprawa zgłaszania kandydatów przedstawia się prościej, ponieważ nie ma podziału na mandaty przeznaczone dla organizacji politycznych i dla bezpartyjnych. O każdy z dwóch, a w województwach stołecznym i katowickim z trzech mandatów ubiegać mogą na równych prawach kandydaci partyjni i bezpartyjni, Warunkiem zgłoszenia kandydata na senatora, zarówno przez organizację j ale grupę obywateli jest zebranie pod kandydaturą 3000 podpisów.

Dokonując wyboru osoby, która ma kandydować należy ustalić, czy spełnia ona formalne warunki, uprawniające do ubiegania się o mandat posła lub senatora, a więc czy będzie mieć ukończone w dniu wyborów 21 lat, czy nie jest ubezwłasnowolniona, lub czy nie jest skazana na karę dodatkową pozbawienia praw obywatelskich, a okres na który została skazana jeszcze nie upłynął.

Tylko te trzy okoliczności uniemożliwiają obywatelowi polskiemu kandydowanie, i to zarówno do Sejmu jak i Senatu. Nie ma natomiast, należy to podkreślić z całą mocą, warunku zamieszkiwania w okręgu, w którym się kandyduje. Każdy obywatel Polski może kandydować w wyborach do Sejmu albo w wyborach do Senatu wszędzie, tylko z jednego, ale z dowolnego okręgu wyborczego.

W przypadku gdy grupa obywateli zamierza zgłosić kandydata motywowana nie względami politycznymi, ale dlatego, że uważa, iż istnienie jakiegoś problemu społecznego wymaga aby w Sejmie lub w Senacie znalazł się ktoś, kto będzie zabiegał o rozwiązanie tego problemu, np. jeżeli środowisko ekologów zechce zgłosić kandydaturę kogoś ze swego grona, powinno uwzględnić w swych rozważaniach sprawę przynależności partyjnej czy organizacyjnej ewentualnego kandydata. Od tego bowiem, czy kandydatem będzie bezpartyjny, czy np. członek Unii Chrześcijańsko-Społecznej osoby te będą ubiegać się o różne mandaty, a więc występować w konkurencji z różnymi przeciwnikami. Właściwa decyzja w kwestii, o który mandat należy się ubiegać, może w niektórych wypadkach przesądzić o powodzeniu inicjatywy wyborczej danej grupy. Trzeba jednak przy tym mieć na uwadze, że przynależność posła czy senatora do partii lub innej organizacji politycznej ogranicza swobodę jego działań, i również wówczas, gdy uzyskał mandat nie z inicjatywy partii lecz innej grupy, nie zwalania go to z dyscypliny partyjnej.

Po ustaleniu osoby ewentualnego kandydata należy uzyskać jego zgodę na kandydowanie.
Kandydat wyrażając zgodę na kandydowanie musi być absolutnie pewny, że:

  1. nie ma przeszkód formalnych (wiek, ubezwłasnowolnienie, pozbawienie praw obywatelskich) uniemożliwiających kandydowanie
  2. chce kandydować i nie ulegnie ewentualnym naciskom, by wycofał kandydaturę
  3. chce kandydować do tej izby (Sejmu, Senatu), którą mu się proponuje, i nie skorzysta z propozycji innej grupy proponującej mu inną izbę
  4. jest zdecydowany kandydować w danym okręgu wyborczym
  5. w przypadku wyborów do Sejmu również, że decyduje się na kandydowanie do określonego mandatu np. w przypadku, gdy w okręgu są 2 mandaty dla kandydatów bezpartyjnych, kandydat musi wyrazić zgodę, że będzie kandydował do mandatu pierwszego.

Podkreślamy konieczność uzyskania jasnego i zdecydowanego stanowiska ewentualnego kandydata co do wymienionych wyżej kwestii, ponieważ zmiana decyzji kandydata w którejkolwiek z nich, unicestwia ogromną pracę, którą wykonać musi wielu ludzi, aby zebrać owych 3000 podpisów uprawniających do zgłoszenia kandydatury. Zmiana decyzji przez kandydata może zmusić nie tylko do ponownego zbierania podpisów, ale co gorsza, wówczas, gdy nastąpi zbyt późno może doprowadzić do utraty możliwości zgłoszenia przez tę grupę obywateli innego kandydata.

Osoba wyrażająca zgodę na kandydowanie bierze na siebie ogromną odpowiedzialność, jest to jednak odpowiedzialność moralna, bez możliwości zastosowania jakichkolwiek sankcji. Dlatego proponując komuś kandydowanie powinno się również dokonywać oceny niezawodności człowieka.

Po uzyskaniu zgody danej osoby na kandydowanie należy przygotować druki listy osób zgłaszających kandydaturę.

Lista osób zgłaszających kandydaturę w wyborach do Sejmu powinna mieć nagłówek następującej treści:
"Niżej podpisani zgłaszają kandydaturę ob. imię, nazwisko, wiek, zawód, miejsce pracy, miejsce zamieszkania (miejscowość), na posła do Sejmu z okręgu nr ... ubiegającego się o mandat nr ..."

Lista osób zgłaszających kandydaturę w wyborach do Senatu powinna mieć nagłówek następującej treści:
"Niżej podpisani zgłaszają kandydaturę ob. imię, nazwisko, wiek, zawód, miejsce pracy, miejsce zamieszkania (miejscowość), na senatora z okręgu nr ... (województwa ..)"

Również wówczas, gdy ta sama grupa osób zbiera podpisy pod dwoma kandydaturami na posłów lub na posła i senatora, dla każdego kandydata należy sporządzić osobną listę i uzyskiwać osobno podpisy na każdej z tych list.

Lista osób zgłaszających kandydaturę musi zawierać następujące dane osoby podpisującej: imię nazwisko, wiek, miejsce zamieszkania, nr dowodu osobistego oraz miejsce na złożenie przy tych danych własnoręcznie podpisu przez osobę, której dane dotyczą.

Przed wpisaniem na listę zgłaszających kandydaturę na posła należy się upewnić, czy dana osoba nie podpisała zgłoszenia innego kandydata do tego samego mandatu.

Wyborca ma prawo podpisania tylko jednego zgłoszenia kandydata do określonego mandatu. Innymi słowy w okręgu trzymandatowym, którym jeden mandat przydzielono PZPR, drugi ZSL, trzeci kandydatom bezpartyjnym, wyborca może podpisać trzy listy zgłoszeń kandydatów, ale tylko jeżeli będą to kandydaci do różnych mandatów, a więc może podpisać zgłoszenie kandydata - członka PZPR, zgłoszenie kandydata - członka ZSL i zgłoszenie, jednego kandydata bezpartyjnego.

Inaczej sprawa przedstawia się w przypadku zgłaszania kandydatów na senatorów. Każdy wyborca we wszystkich województwach, z wyjątkiem i stołecznego i katowickiego, może pod pisać najwyżej dwie listy zgłaszające kandydaturę na senatora, a wyborcy w województwach stołecznym i katowickim, najwyżej trzy takie listy.

Listę podpisywać mogą tylko wyborcy zamieszkali w okręgu wyborczym, w którym kandydat ma się ubiegać o mandat. Trzeba na to zwracać szczególną uwagę przy zbieraniu podpisów w zakładach pracy, pracownicy mogą bowiem zamieszkiwać w różnych okręgach wyborczych. Osoby zameldowane na pobyt czasowy, np. mieszkańcy hoteli robotniczych uprawnieni są do podpisywania zgłoszeń kandydatów w okręgu, w którym zamieszkują czasowo.
Ponieważ trzy pierwsze osoby podpisane na liści traktowane są jako pełnomocnicy występujący w imieniu wszystkich zgłaszających kandydaturę, nie powinny to być osoby przypadkowe, lecz takie, które faktycznie organizują akcję wyborczą na rzecz danego kandydata.
Zaleca się by dane były wpisywane na listę przez osobę zbierającą podpisy na podstawie dowodu osobistego. Podpis musi być złożony własnoręcznie przez osobę, której dane dotyczą.

Ponieważ podpisy będą zbierane jednocześnie przez wiele osób, nie należy wypełniać na bieżąco rubryki "liczba porządkowa" (lp.) powinno to być zrobione po skompletowaniu wszystkich arkuszy z podpisami.

Zaleca się, o ile to możliwe, zbieranie nieco większej liczby podpisów, aniżeli bezwzględnie wymagane 3000, ponieważ może się okazać, że niektóre osoby podpisane nie miały prawa tego uczynić (zamieszkiwanie w innym okręgu wyborczym, pozbawienie praw obywatelskich, podpisanie zbyt wielu list itp.). Aby uniknąć ewentualnego zwrócenia listy z tych powodów, celowe jest rezerwowe przekroczenie ustawowo wymaganej liczby podpisów np. o 10 procent.

Wzór listy osób zgłaszających kandydaturę na posła załącznik nr 1.

Wzór listy osób zgłaszających kandydaturę na senatora załącznik nr 2 .

Akcję zbierania podpisów pod wnioskiem zgłoszenia kandydata warto wykorzystać do werbowania osób, które zechcą pełnić funkcje mężów zaufania w obwodowych komisjach wyborczych. Osób takich będzie potrzebnych w znacznej liczbie. Przeciętnie w okręgu dwumandatowym od 80 do 100, a w okręgu pięciomandatowym powyżej 200.

Zgłoszenie kandydata musi nastąpić w lokalu okręgowej komisji wyborczej nie później niż w dwudziestym piątym dniu przed dniem wyborów. Należy jednak starać się uczynić to nieco wcześniej.

Do zgłoszenia kandydata musi być dołączone jego oświadczenie wyrażające zgodę na kandydowanie.

Wzór oświadczenia załącznik nr 3.

Kandydat powinien również złożyć oświadczenie zawierające żądanie, by we wszelkich urzędowych obwieszczeniach prezentujących kandydatów, przy jego nazwisku umieszczana była nazwa lub inne słowa określające orientację polityczną lub społeczną kandydata np.: K,O. Solidarność, albo PZPR, albo "zielony", albo "niezależny liberał".

Wzór oświadczenia w sprawie używania symbolu załącznik nr 4.

Zgłaszając kandydata w okręgowej komisji wyborczej należy uzyskać na piśmie potwierdzenia złożenia wymaganych prawem dokumentów.

Wzór pisma przewodniego do okręgowej komisji wyborczej załącznik nr 5.

Okręgowa komisja wyborcza w przypadku stwierdzenia formalnych wad zgłoszenia ma prawo odmowy rejestracji kandydata i powinna wezwać pełnomocnika zgłaszających (jedną z trzech pierwszych osób na liście) do usunięcia tych wad. Jeżeli zgłaszający uważa, że zarzuty okręgowej komisji wyborczej [?]. Przy pisaniu odwołania należy skorzystać z pomocy prawnika.

Z naciskiem należy podkreślić, że komisje wyborcze nie są uprawnione do jakiejkolwiek politycznej weryfikacji zarówno kandydatów, jak osób zgłaszających kandydatów. W przypadku podejmowania prób tego rodzaju weryfikacji lub wszelkiego utrudniania zgłaszania kandydatów, jeżeli zgłoszenie odwołania do Państwowej Komisji Wyborczej, należy natychmiast skontaktować się z reprezentantami tych sił w Komisji Porozumiewawczej, do których kandydat ma największe zaufanie.

II. MĘŻOWIE ZAUFANIA

Po zarejestrowaniu kandydata powinien on najpóźniej na 9 dni przed dniem wyborów zgłosić w okręgowej komisji wyborczej mężów zaufania do okręgowej komisji wyborczej oraz listę mężów zaufania do komisji obwodowych. Zgłoszenie powinno obejmować, poza danymi personalnymi - imię, nazwisko, wiek, dokładny adres, również wskazanie, do której komisji obwodowej przeznacza się daną osobę. Jeżeli to jest możliwe, najlepiej, by mąż zaufania zasiadał w komisji obwodowej, w której sam głosuje. Jeżeli kandydat nie jest w stanie obsadzić mężami zaufania wszystkich komisji obwodowych, może zgłaszając mężów zaufania określić, że jedna osoba ma prawo uczestniczyć w pracach kilku wymienionych komisji obwodowych, może również porozumieć się z innym kandydatem czy kandydatami w sprawie wspólnego zgłoszenia mężów zaufania.

Warunkiem dopuszczenia męża zaufania do prac komisji wyborczej jest posiadanie upoważnienia wydanego przez okręgową komisję wyborczą, należy więc zadbać, aby każdy mąż zaufania otrzymał tego rodzaju upoważnienie.

Obowiązki męża zaufania w obwodowej komisji wyborczej polegają na obecności w lokalu wyborczym i obserwowaniu przebiegu głosowania. Pożądana jest jego obecność w lokalu wyborczym jeszcze przed rozpoczęciem głosowania, w chwili, gdy komisja wyborcza stwierdza, czy urna wyborcza jest próżna i gdy ją pieczętuje. W trakcie głosowania winien zwracać uwagę na przestrzeganie tajności głosowania, nadto czy komisja nie zezwala na oddawanie głosów w imieniu osób, które nie przyszły do lokalu wyborczego, czy każdy głosujący otrzymał od komisji wszystkie karty do głosowania. Pożądane jest także, by mąż zaufania liczył uczestników głosowania.

W przypadku zaobserwowania nieprawidłowości w przebiegu głosowania, może w zależności od okoliczności albo w sposób kulturalny zwrócić uwagę na te nieprawidłowości przewodniczącemu komisji, albo zanotować informację o dostrzeżonych uchybieniach.

Jeżeli mąż zaufania musi wyjść z sali, w której odbywa się głosowanie, lepiej żeby to zrobił, gdy w lokalu jest więcej osób, aniżeli w czasie, gdy jest w nim pusto.

Ważną częścią obowiązków męża zaufania jest obecność w trakcie liczenia głosów. Jednakże aby móc kontrolować przebieg tego liczenia, musi dobrze znać przepisy ordynacji w kwestii zasad obliczania wyników głosowania. Jeżeli zauważy, że zaistniały nieprawidłowości, powinien zażądać wniesienia do protokołu swoich zastrzeżeń, do czego jest przez ordynację wyborczą uprawniony.

Po zakończeniu liczenia głosów powinien zanotować wszystkie wyniki głosowania i postarać się, by możliwie szybko dotarły one wraz z ewentualnymi uwagami o nieprawidłowościach w przeprowadzeniu głosowania lub obliczania wyników głosowania do męża zaufania w okręgowej komisji wyborczej.

Należy starać się by ewentualne zarzuty były dobrze udokumentowane, ponieważ mogą stać się przedmiotem rozpatrzenia przez sąd.

W przypadku przeprowadzenia ponownego głosowania w okręgu (druga tura) kandydaci, którzy stają w tej turze do wyborów, powinni zadbać o ponowną obecność mężów zaufania w lokalach wyborczych. Na miejsce osób, które nie mogą po raz drugi spełniać tych funkcji, kandydat powinien niezwłocznie zgłosić w okręgowej komisji wyborczej inne osoby i zadbać o wydanie im stosownych zaświadczeń.

Pismo kandydata na posła (lub senatora) do okręgowej komisji wyborczej zgłaszające mężów zaufania do komisji okręgowej i mężów zaufania do komisji obwodowych, załącznik nr 6.

III. WYBORCY

Wyborcą jest każdy obywatel polski, który w dniu wyborów ma ukończone 18 lat, nie jest ubezwłasnowolniony z powodu choroby umysłowej, lub nie jest pozbawiony praw obywatelskich wyrokiem sądu.

Warunkiem skorzystania z prawa udziału jest figurowanie w spisie wyborców. Spis wyborców powinien uwzględniać wszystkich pełnoletnich mieszkańców zameldowanych na danym terenie na pobyt stały i na pobyt czasowy. Dla uniknięcia niespodzianek w dniu wyborów należy sprawdzić czy figuruje się w spisie wyborców. Można to uczynić w okresie, gdy listy są wyłożone do wglądu wyborcom, mniej więcej na 10 dni przed dniem wyborów. W przypadku, gdy nie figuruje się w spisie, można złożyć reklamację do organu administracji stopnia podstawowego (naczelnik gminy, miasta lub dzielnicy), a w przypadka nie uwzględnienia jej wnieść odwołanie do sądu rejonowego.

Brak stałego miejsca pobytu nie wyklucza udziału w wyborach. Osoby nie zameldowane mogą zwrócić się do organu administracji stopnia podstawowego o wpisanie do spisu wyborców w miejscu aktualnego przebywania.

Jeżeli chcemy, żeby kandydaci byli wybrani w sposób demokratyczny, musimy się starać o możliwie największy udział obywateli w wyborach.

Jednakże sama obecność w lokalu wyborczym i wrzucenie kart do głosowania do urny nie wystarczą. Wybory 4 czerwca 1989 r. nie będą wyborami na podobieństwo tych, które przeprowadzano w Polsce od 1952 r. W tych wyborach kandydaci będą różnić się między sobą nie tylko nazwiskiem, wiekiem czy miejscem pracy, ale przede wszystkim poglądami politycznymi lub stosunkiem do konkretnych problemów społecznych czy gospodarczych. Nie wykluczone, np., że mogą się znaleźć kandydaci, którzy głównym hasłem wyborczym uczynią sprzeciw wobec energetyki atomowej, albo problem urynkowienia artykułów rolnych. Obywatele, którzy pragną rzeczywiście skorzystać ze swego prawa wyborczego muszą przełamać nawyk bierności i w okresie kampanii wyborczej zorientować się, którzy kandydaci najbardziej im odpowiadają i wobec tego na kogo będą głosować. Trzeba będzie w zależności od wielkości okręgu wyborczego zapamiętać od czterech do ośmiu nazwisk. Odkładanie decyzji do momentu znalezienia się w kabinie wyborczej spowoduje, że wybór będzie przypadkowy.

Technika głosowania będzie dość skomplikowana ze względu na to, że wyborca z różnymi kartami do głosowania będzie musiał różnie postępować. Wybierając posłów do Sejmu wyborca otrzyma tyle kart do głosowania, ile jest mandatów w danym okręgu wyborczym. Każda karta obejmuje kandydatów do jednego mandatu. Na każdej z tych kart, aby głos był ważny, może zostawić tylko jedno nazwisko. Jeżeli natomiast chce głosować przeciwko wszystkim kandydatom umieszczonym na tej karcie skreśla wszystkie nazwiska. Poza kartami z kandydaturami posłów wybieranymi w okręgu wyborca otrzyma kartę z kandydatami ubiegającymi się o mandat z listy krajowej. Oddanie tej karty bez skreśleń oznacza głos na wszystkich kandydatów, skreślenie poszczególnych nazwisk oznacza przeciwko danej osobie.

Inaczej trzeba będzie postępować z kartą głosowania do senatu. Będzie to jedna karta wyborcza obejmująca w kolejności alfabetycznej wszystkich kandydatów do senatu zgłoszonych w okręgu wyborczym (województwie). Bez względu na to ilu kandydatów będzie figurowało na karcie wyborczej, we wszystkich województwach z wyjątkiem województwa stołecznego i katowickiego, trzeba będzie skreślić conajmniej tyle, żeby zostały na karcie nie więcej niż dwa nazwiska. W województwie stołecznym i katowickim pozostawić będzie można nie dwa, lecz trzy nazwiska. Pozostawienie większej liczby nazwisk spowoduje nieważność głosu. Jeżeli zostawi tylko jedno nazwisko lub skreśli wszystkie, głos będzie ważny i liczony jako oddany przeciwko skreślonym kandydatom.

Różnorodność postępowania z różnymi rodzajami kart do głosowania będzie niewątpliwie powodem wielu pomyłek. Żeby zmniejszyć ich skalę należy poświęcić w akcji wyborczej wiele uwagi tej sprawie.

IV. WYBORY PONOWNE

Jeżeli w pierwszym terminie głosowania w wyborach do Sejmu jakiś mandat w okręgu wyborczym nie zostanie obsadzony z powodu nie uzyskania przez żadnego z kandydatów ubiegających się o dany mandat więcej niż 50 procent, po dwóch tygodniach przeprowadzone będzie głosowanie ponowne. Wyboru dokonywać się będzie jednak nie spośród wszystkich zgłoszonych do danego mandatu kandydatów, a jedynie spośród dwóch, którzy otrzymali w pierwszym głosowaniu największą liczbę głosów.

Również w wyborach do Senatu w przypadku nie uzyskania przez jednego, dwóch, a w województwie warszawskim możliwe że i trzech kandydatów, większości ponad 50 procent ważnie oddanych głosów, przeprowadzone będzie ponowne głosowanie. Wyboru dokonywać się będzie jednak nie spośród wszystkich zgłoszonych do danego mandatu kandydatów, a jedynie spośród dwóch, którzy otrzymali w pierwszym głosowaniu największą liczbę głosów.

Planując kwestie organizacyjne związane z przeprowadzaniem wyborów należy się bardzo poważnie liczyć z tym, że w znacznej części okręgów wyborczych zaistnieje potrzeba przeprowadzania ponownego głosowania. Pociąga to za sobą konieczność utrzymania gotowości pracy aparatu wyborczego do zakończenia ponownego głosowania.

*****

Zał. nr l
Niżej podpisani zgłaszają kandydaturę ob. Jana Kowalskiego, lat 46, dziennikarza, bez stałego miejsca zatrudnienia, zamieszkałego w Łodzi, na posła do Sejmu X Kadencji z okręgu nr 26 w ..... ubiegającego się o mandat nr 3.
Lp. - imię i nazwisko ..... - miejsce zamieszkania - nr dowodu osobistego
Podpis

*

Zał. nr 2
Niżej podpisani zgłaszają kandydaturę ob. Stanisława Nowaka, lat 38, kierowcę, zatrudnionego M Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Warszawie, zamieszkałego w Warszawie, na senatora z okręgu nr 32, województwo stołeczne.
Lp. - imię i nazwisko ...... wiek - miejsce zamieszkania - nr dowodu osobistego
Podpis

*

Zał. nr 3
Oświadczenie
Ja, Jan Kowalski, urodzony 10 kwietnia 1943 r. w Łodzi, zamieszkały w Łodzi przy ul. Reya 25 m. 8, legitymujący się dowodem osobistym nr AB..... oświadczam, że wyrażam zgodę na kandydowanie do Sejmu X Kadencji z okręgu nr 26 i będę się ubiegał o mandat nr 3.
Podpis
Łódź, dnia l maja 1989 r.

*

Zał. nr 4
Łódź, dnia .........
Okręgowa Komisja Wyborcza nr..... w Łodzi
W związku ze zgłoszeniem mojej kandydatury na posła do Sejmu X Kadencji w okręgu nr ... i ubieganiem się o mandat nr 3 oświadczam, że w toku kampanii wyborczej będę się posługiwał symbolem w postaci nazwy K.O. "Solidarność" i wnoszę o umieszczenie tej nazwy przy moim nazwisku na publikowanych przez Komisję obwieszczeniach i w innych dokumentach.
Podpis

*

Zał. Nr 5
Okręgowa Komisja Wyborcza nr ..... w Łodzi
W załączeniu przedkładamy zgłoszenie kandydatury obywatela Jana Kowalskiego na posła do Sejmu X Kadencji w okręgu nr ... ..w Łodzi i zarejestrowanie go jako kandydata ubiegającego się o mandat nr 3,
Korespondencję dotyczącą spraw związanych z kandydowaniem ob. Jana Kowalskiego prosimy kierować na adres .........
Pełnomocnik
Załączniki:
1) Zgłoszenie kandydatury ob. Jana Kowalskiego podpisane przez 3300 wyborców z okręgu nr ...
2) Oświadczenie ob. Jana Kowalskiego wyrażające zgodę na kandydowanie
3) Oświadczenie ob. Jana Kowalskiego w sprawie symbolu, którym będzie się posługiwał w toku kampanii wyborczej .

*

Zał. nr 6
Okręgowa Komisja Wyborcza nr ..... w Łodzi
W związku z zarejestrowaniem mnie jako kandydata na posła do Sejmu X Kadencji w okręgu nr ... w Łodzi, zgłaszam jako mojego męża zaufania w Okręgowej Komisji Wyborczej nr ... obywatela Stanisława Jankowskiego, zamieszkałego w Łodzi przy ul. Kochanowskiego 63 m. 31. Jako mężów zaufania do obwodowych komisji wyborczych zgłaszam:
Lp. - imię i nazwisko - miejsce zamieszkania - nr i adres obwodowej komisji wyborczej
Podpis